Het was vannacht en in de vroege ochtenduren extreem koud in Nederland. In Flevoland daalde de temperatuur zelfs tot onder de -20 graden. Het koudst werd het in Lelystad met -22,9 graden.

Ook in Utrecht en Gelderland daalde het kwik onder een heldere hemel en bij weinig wind tot rond -20 graden. In De Bilt werd het -18,6 graden. Slechts vier keer is het sinds 1901 kouder geweest in De Bilt.

Op de KNMI-meetpunten Lelystad, Marknesse, Cabouw, Berkhout en Herwijnen is het met -20, 0 tot -22,9 graden de koudste nacht ooit. De metingen begonnen op deze locaties echter pas eind jaren 80.

De temperatuur kan tot een uur of 9 nog verder dalen, daarna laat de volop schijnende zon het kwik stijgen naar uiteindelijk -4 tot -8 graden.

De komende nacht wordt het niet meer zo koud. Vanuit het westen neemt de bewolking toe en aan het einde van de nacht valt er in Zeeland en langs de westkust wat lichte sneeuw. De minima zullen tussen -7 en -15 graden uitkomen.

De laatste keer dat het in Nederland zo koud was, is overigens niet lang geleden. In 2009 werd het op 6 januari -20,8 graden in Ell (bij Weert) en in 2005 werd het op 4 maart in Marknesse -20,7 graden. De situatie was toen vergelijkbaar want ook toen werden de lage waarden gemeten na een vrijwel windstille nacht met een vers pak sneeuw.

Zo koud?
Dat het zo koud kan worden is overigens geheel afhankelijk van veel factoren die allemaal samen moeten vallen. We zullen er een aantal opnoemen.

Ten eerste moet de atmosfeer koud zijn. Daarvoor kunnen we kijken naar de temperatuur op 1500m hoogte. Die is op dit moment ongeveer -13 graden, een extreem lage waarde. Komende nacht is het op die hoogte -10 en de nacht daarna -7 graden. Een eerste teken dat deze zeer koude nacht niet snel een herhaling krijgt.

Verder moet het wolkenvrij zijn en er moet sneeuw liggen. Sneeuw weerkaatst alle energie en neemt geen warmte op. De laag vlak boven de sneeuw wordt in de loop van de nacht dus kouder en kouder. Wolken kunnen de energie weer terugkaatsen naar de grond, maar als de lucht wolkenvrij is gebeurt dat uiteraard niet. Alle energie verdwijnt dan de atmosfeer in en het kwik blijft dalen.

Tot slot zijn ook de luchtvochtigheid en de wind belangrijk. Bij amper wind vindt er geen menging van de lucht plaats. Het kan dan op een ideale plek extreem afkoelen. De enige begrenzing is dan eigenlijk de vochtigheid in de lucht. Zodra die 100% is, vormt zich mist en koelt het nauwelijks nog af.

Het 'mooie' is echter dat bij deze zeer lage temperaturen de mistdruppeltjes bevriezen. Ze vallen als rijp op de grond. Bij dit proces komt warmte vrij waardoor de temperatuur oploopt. Is de mist uitgevroren dan stopt het proces en begint de afkoeling weer. Aangezien een deel van het vocht uit de lucht is verdwenen (bevroren en op de grond gevallen) kan het nu verder afkoelen dan eerder in de nacht.

Vanwege dit proces is het vrijwel onmogelijk in te schatten hoe koud het uiteindelijk gaat worden. Er hoeft namelijk maar een zuchtje wind te komen met nieuwe vochtige lucht en het proces kan weer van voor af aan beginnen. Kennelijk was de situatie rondom het IJsselmeer en in de buurt van de Lek vannacht ideaal.

Volg de actuele temperatuur en extremen hier:
Actueel
Extremen