Bijzondere luchten: pilotengaten en distrails

Bijzondere luchten: pilotengaten en distrails

Raymond Klaassen
Raymond Klaassen
Raymond Klaassen 7 oktober 2022 12:06 uur
Laatste update: 10 oktober 2022 08:19 uur
Wij ontvingen deze dagen weer diverse foto's van opvallende gaten in het wolkendek. Zo'n gat in de wolken wordt ook wel een pilotengat genoemd.

Onderkoeld water

Om pilotengaten te vormen moet een dunne wolkenlaag  uit onderkoelde waterdruppeltjes ontstaan. Dit zijn waterdruppeltjes met een temperatuur onder het vriespunt. In sommige atmosferische omstandigheden waarin nauwelijks kleine vrieskernen aanwezig zijn (zoals stof of zoutkristallen) kunnen deze druppeltjes in een rustige atmosfeer rondzweven. Meestal gebeurt het proces in Altocumulus. Het fenomeen heet in de meteorologie cavum en komt het meest in altocumulus voor.

Speel deze video af
Twee pilotengaten, Weert Limburg. Foto: Dave Matulessya
Gat in opkomende bewolking, Goedereede Zuid-Holland. Foto: karin bot
Close-up van pilotengat, het pluimpje is ook zichtbaar, Oude Wetering Zuid-Holland. Foto: Ton Wesselius

Als deze omstandigheden worden verstoord, bijvoorbeeld door een vliegtuig of een turbulente luchtstroom kunnen deze druppeltjes samenklonteren en bevriezen. De samengeklonterde druppeltjes zijn zwaarder en vallen naar beneden. In de warmere lucht verdampen ze en er ontstaat als het ware een gat in de wolk. 

De vallende ijskristallen zijn soms eerst nog als een pluk of pluimpje te zien midden onder het gat. Op die manier ontstaat er een zeer fraai wolkenpatroon.

Een negatief condensatiespoor: een distrail

Wanneer een vliegtuig op de hoogte van het wolkendek met veel onderkoelde druppeltjes vliegt kan er ook een 'negatief' vliegtuigspoor ontstaan. Vaak zien we in hoog in de lucht achter een vliegtuig een condensatiestreep ontstaan, maar in een weersituatie zoals dinsdag kan ook het tegenovergestelde gebeuren en ontstaat er een distrail (dissipating trail), juist een opklaringsstreep in het wolkendek. Je kan dit zien als een langgerekt pilotengat waar het vliegtuig voor de turbulentie zorgt om de onderkoelde druppeltjes te doen bevriezen.

Een distrail met ook duidelijk nog de vallende ijsdeeltjes in het centrale deel van het spoor, Colmont Limburg. Foto: Marloes
Distrail, Geulle Limburg. Foto: Joyce Lucassen
Een distrail met horten en stoten. Mooie waarneming vanuit Wierden, Overijssel. Foto: Reint Abbink

Foto boven artikel: Arthur Slingerland

Files en vertragingen