Tornado's in Noord-Duitsland

Wouter van Bernebeek
Wouter van Bernebeek 18 augustus 2021 12:47 uur
Laatste update: 18 augustus 2021 14:58 uur
De afgelopen dagen ontstonden in Duitsland enkele tornado's! Plaatselijk werd flink wat schade veroorzaakt en dat is niet voor het eerst in 2021...

EF-2 vlakbij Groningen

Afgelopen maandagavond kwam het tot stevige onweersbuien in Noord-Nederland en het noordwesten van Duitsland. Tussen Norden en Emden, slechts enkele tientallen kilometers over de grens bij Groningen, ontstond een zogenaamde supercell. Dit is het zwaarste type onweersbui: een bui die om z'n eigen as draait. In extreme gevallen kan uit zo'n onweersbui een tornado ontstaan en maandag bleek de situatie er gunstig genoeg voor.

De supercell kon zich goed ontwikkelen zodra hij boven land hing en toen was een tornado heel snel een feit. Vooral de dorpen Grossheide, Westermoordorf en Berumerfehn (allen binnen een straal van enkele vierkante kilometers gelegen) werden door de tornado geraakt. Het kwam tot fiinke schade door rondvliegende dakpannen en takken. Ook werden auto's omver geworpen en zelfs enkele daken van huizen werden in z'n geheel opgetild en weggeblazen. Hierbij zijn zeer lokaal vermoedelijk windsnelheden rond 200 km/uur bereikt, wat deze tornado waarschijnlijk in de EF-2 klasse brengt op een schaal van EF-0 tot EF-5. Ongetwijfeld zal dit nog nader worden onderzocht en bevestigd.

Hoe ontstaat een tornado?

Een tornado ontstaat doorgaans in een onstabiele luchtsoort met veel windschering. Van veel windschering spreken we wanneer er een groot verschil in windsnelheid heerst tussen het aardoppervlak en grotere hoogte in de atmosfeer. Voor tornado's is met name de windsnelheid op geringe hoogte van belang: bij voorkeur tussen de 1 en 3 kilometer. Daar bevindt zich namelijk de basis van de onweersbui en (in het geval van een supercell) de wallcloud, een soort uitzakking waaruit de tornado kan ontstaan. Afgelopen maandag stond er op 3 kilometer hoogte bijvoorbeeld een stormachtige noordwestenwind, terwijl aan de grond een matige west- tot zuidwestelijke wind aanwezig was. Dit verschil in windsnelheid en -richting was genoeg voor de ontwikkeling van een flinke hoos.

Meer over het ontstaan van onweersbuien en windschering, kun je hier lezen in ons achtergrondartikel over dit onderwerp

(c) Bram van 't Veen (Twitter @BramvantVeen)
Op de afbeelding hierboven zien we onder anderen de doppler radar, waarop rotatie in een onweersbui gelokaliseerd kan worden. We zien de bewuste supercell met tornado hangen boven het dorp Grossheide. Ook is een mooie hook-echo te zien: dit is simpel gezegd een soort "komma" op de plaats waar de rotatie plaatsvindt. Op die plaats "krult" de neerslag als het ware in en dat zien we op de radarbeelden als een soort boogje of komma.

Ook in Nederland soms tornado's

Ook in ons land komen bij heftige buiensituaties soms tornado's voor. Het meest recente voorbeeld met veel schade waren de tornado's op 4 juni 2019. Op de afbeelding hiernaast zien we dat de Benelux zelfs tamelijk hoge aantallen tornado's te verwerken krijgt door de jaren heen. Toch zijn dit vaak lichte tornado's, in de volksmond ook wel de bekende 'windhozen' genoemd. Zwaardere tornado's ontstaan vaker rondom de Alpen en dan met name op de Povlakte in ItaliĆ«. Dat gebied is weerkundig een beetje te vergelijken met Tornado Alley in de Verenigde Staten: warme vochtige lucht vanaf de Adriatische Zee, koude droge lucht vanuit de Alpen en de polaire en subtropische straalstroom liggen daar nog wel eens bij elkaar in de buurt.

Waargenomen tornado's door de jaren heen in Europa, bron kaart: ESSL/ESWD.

Een tornado boven de Betuwe op 3 november 2013, vastgelegd door Wilfred Janssen

De laatste Ć©cht zware tornado die Nederland trof is echter alweer een flinke tijd geleden: namelijk in juni 1967. Toen trok een EF-3 tornado (met windsnelheden tot circa 250 km/uur) door delen van Brabant en het rivierengebied met enorme schade en helaas ook dodelijke slachtoffers. De frequentie in het voorkomen van zulke zware exemplaren geeft aan hoe lastig het is om zo'n tornado te laten ontwikkelen: de weersituatie moet maximaal "perfect" vallen voor de onweersbui om tot zoiets in staat te zijn. Gelukkig dus een zeldzaamheid!

Dit jaar veel tornado's...

Nu staat de zomer van 2021 in sommige delen van Europa inmiddels bekend om het extreme weer. Vooral Zuid-Duitsland, maar ook delen van Belgiƫ, Frankrijk, Zwitserland, Oostenrijk en Tsjechiƫ hebben al heel wat zware onweersbuien te verwerken gekregen. Hierbij kwamen ook meermaals tornado's voor, waarvan de zwaarste zonder twijfel de EF-4 in Tsjechiƫ geweest zal zijn. De enorme schade in de omgeving van de Tsjechische plaats Hodonƭn zullen veel mensen zich nog wel uit het nieuws kunnen herinneren. Zelfs in Belgiƫ zijn al meerdere exemplaren aan de grond gekomen, met o.a. in de regio Namen en ook op de zuidelijke Ardennen lokaal behoorlijk wat schade. Nederland is er wat dat betreft goed afgekomen tot nu toe!
Hierboven zien we nog een filmpje uit juni van de tornado bij Tsjechiƫ. Die tornado zat grotendeels 'verscholen' in de regen en die zie je dus niet goed aankomen, maar dat gold zeker niet voor de tornado die afgelopen weekend bij Kiel (Noord-Duitsland) aan de grond kwam. Dat was een zeer fotogeniek exemplaar en heeft gelukkig ook geen schade veroorzaakt, omdat hij boven het water van de Oostzee ontstond. Hieronder zien we een foto van die supercell. Let vooral ook op de prachtig 'gekrulde' wolkenbasis, ook wel de wallcloud genoemd. Een uniek exemplaar voor het westen van Europa!

Komend weekend opnieuw onweer?!

Nu staan er komend weekend opnieuw onweersbuien op het programma, wanneer warme lucht tijdelijk onze omgeving kan bereiken. Hoe actief die buien precies gaan worden is nu nog niet goed te zeggen. Wel lijkt de kans op een supercell opnieuw niet geheel ondenkbaar, al is die kans wel het grootst in delen van Duitsland. Veel hangt vooral af van de exacte timing van een thermische vore, een soort buienstoring waar de buien op moeten ontstaan. Deze zone passeert ergens tussen zaterdagavond en zondagavond: aan het eind van de middag levert dat natuurlijk veel meer potentiƫle energie op, dan wanneer de buien bijvoorbeeld zondagochtend vroeg zouden overtrekken. Doordat weermodellen hinten op een behoorlijke hoeveelheid windschering in de nabijheid van die vore en ook het koufront, zou dat dus lokaal weer forse buien kunnen opleveren. Blijf onze weerberichten volgen!

Foto omslag: tornado bij Arnhem in november 2013 (credits Meike Verschoor)

Deel:

Files en vertragingen