Astronomisch getij

Astronomisch getij

Raymond Klaassen
Raymond Klaassen
Raymond Klaassen 16 januari 2023 16:32 uur
Laatste update: 23 januari 2023 15:53 uur
Als je een dag op het strand bent dan ervaar je dat de zee nooit op dezelfde afstand blijft van jouw handdoek. Dit komt door het getij.

Maan en zon

Het getij zorgt er voor dat we op een dag ongeveer tweemaal hoogwater en tweemaal laagwater hebben. Het getij ontstaat door de invloed van de maan en in mindere mate de zon. Deze hemellichamen hebben een aantrekkingskracht op de aarde. De waterstand die optreedt als het gevolg van de aantrekkingskracht van de zon en maan noemen we het astronomisch getij en is uit te rekenen.

Zowel landmassa's en waterpartijen merken deze aantrekkingskracht, maar het zijn vooral de wateroppervlakten die reageren.

Door de aantrekkingskracht van de maan ontstaat er een ‘waterberg’ aan de kant van de aarde die richting de maan gekeerd is. Daar is de aantrekkingskracht van de maan het grootst. Wat je misschien niet verwacht is dat er op dat moment ook een waterberg ontstaat aan de kant van de aarde die van de maan is afgekeerd.

Getijkracht

De invloed van de maan is over de hele planeet merkbaar. In het centrum van de aarde ervaren we de gemiddelde aantrekkingskracht van de maan. De aantrekkingskracht van de maan is aan de andere zijde van de aarde het minst sterk.

De maanstanden. Bij volle maan en nieuwe maan is de invloed van zon en maan het grootst op ons getij.

Om op een bepaalde plek op aarde tot de getijkracht te komen trekken we de gemiddelde aantrekkingskracht van de maan af van de aantrekkingskracht van de maan op die specifieke plek. Als we dit overal op aarde doen dan krijgt de aarde als gevolg van de getijkracht de vorm van een ‘rugbybal’. Er zijn twee waterbergen die we hoog water noemen en twee dalen die het laagwater voorstellen.

Omdat de aarde draait is er constant een ander stukje van de aarde naar de maan gekeerd. Op die manier bewegen de hoogwaters en laagwaters in zo’n 24 uur langs een plek op aarde.

Die timing is niet helemaal precies. Dit komt omdat de maan en de aarde allebei dezelfde kant op draaien. Hierdoor heeft een specifieke plek op aarde net iets meer tijd nodig om precies ‘onder’ de maan te komen. Die extra tijd is zo’n 50 minuten per dag. Er is dus niet iedere 6 uur een hoogwater of een laagwater.

Daarnaast is de aarde natuurlijk geen totale waterbol. Landmassa’s vertragen of versnellen, afhankelijk van hun ligging, de getijden en ook het heersende weer speelt een belangrijke rol. 

De totale waterstand wordt bepaald door het astronomisch getij (de invloed van de maan en de zon op het water) en de opzet (de invloed van het weer op het water). De opzet bespreken we in een ander artikel.

De invloed van de zon

De zon staat veel verder weg dan de maan, maar heeft wel een veel grotere massa. De zon heeft daarom ook een aantrekkingskracht op de aarde. Deze kracht is ongeveer de helft minder dan de kracht van de maan.

Twee keer per maand staan de maan, de zon en de aarde precies op een lijn. Dit is tijdens volle maan en nieuwe maan. De krachten worden dan gebundeld en de waterbergen zijn op die momenten extra hoog. We spreken dan van springtij. 

Op het moment dat het eerste of laatste kwartier is staan de maan en de zon haaks op elkaar ten opzichte van de aarde. Nu werken de aantrekkingskrachten juist tegen elkaar en is er sprake van doodtij. 

Files en vertragingen