Hoe zit het met de seizoenen?

Raymond Klaassen
Raymond Klaassen 26 oktober 2020 08:18 uur
Laatste update: 28 oktober 2020 14:43 uur
Wanneer begint de herfst? De herfst begint op het noordelijk halfrond als de zon loodrecht boven de evenaar staat en daarna verder naar het 'zuiden' beweegt.

De positie van de zon ten opzichte van de aarde bepalend voor de seizoenen

Als je van een afstand kijkt naar de aarde en de zon dan zie je dat de positie van de zon wijzigt ten opzichte van de aarde gedurende een jaar. De aarde draait in een jaar tijd om de zon, en op hetzelfde moment draait de aarde (in 24 uur) om haar eigen as. Die rotatie-as staat niet rechtop maar is enigszins gekanteld. Juist door dat laatste hebben we op aarde te maken met seizoenen. In de zomer vangt het noordelijk halfrond veel meer zonlicht op dan in de winter. Het noordelijk halfrond staat in de zomer namelijk naar de zon toegekeerd. Voor het zuidelijk halfrond geldt dit precies andersom, dit halfrond staat juist van de zon afgekeerd. Met andere woorden, als hier de zomer start, dan begint op het zuidelijk halfrond de winter.

De evenaar en de keerkringen

Door de draaiing van de aarde om de zon staat de zon twee keer per jaar loodrecht boven de evenaar. Dat is het moment van een seizoenswissel. Wanneer de zon verder naar het zuiden beweegt wordt het in Nederland herfst, wanneer de zon verder naar het noorden beweegt wordt het juist lente. Dat de zon de evenaar kruist gebeurt meestal op 22 september en 20 maart. Het zijn ook de dagen dat in heel de wereld de periode dat de zon onder de horizon staat, even lang is als de periode dat de zon boven de horizon staat. We zeggen ook wel dag en nacht duren even lang.


Waarom is de rotatie-as van de aarde iets gekanteld? Wetenschappers denken dat een enorme object (mogelijk zo groot als Mars) genaamd Theia heel lang geleden tegen de aarde is geknald. De aarde was zich in die periode nog aan het vormen. Door de klap is de aarde een beetje gekanteld. TIjdens de botsing werd er een behoorlijke deuk in de aarde geslagen. Al het stof en puin dat vrij kwam vormde later onze maan. Deze theorie wordt ook wel de grote inslaghypothese (the giant-impact hypothesis) genoemd.


Er vanuit gaan dat de zon de evenaar heeft gepasseerd en naar het zuiden beweegt, betekent voor het noordelijk halfrond dat de dagen steeds korter duren. Uiteindelijk komt de zon loodrecht boven de Steenbokskeerkring te staan. Dit is een denkbeeldige lijn die over de 23e breedtegraad loopt op het zuidelijk halfrond. Het is het meest zuidelijke punt waarboven de zon kan komen te staan. de zon bereikt deze keerkring rond 21 december, bij ons de start van de winter en tevens de kortste dag, anders gezegd de periode dat de zon onder de horizon duurt deze dag het langst.

Vanaf dit moment gaat de zon weer 'noordelijk' bewegen ten op zichte van de aarde. De dagen worden weer 'langer' en rond 20 maart wordt de evenaar weer bereikt. De noordelijke koers gaat door en rond 21 juni wordt de noordelijke keerkring bereikt op zo'n 23 graden noorderbreedte. Dit is de Kreeftskeerkring. Als de zon hier loodrecht boven staat begint de zomer en is het de langste dag van het jaar. Vanaf nu gaat de zon weer zuidelijk bewegen ten opzichte van de aarde.

Seizoenen

Doordat de stand van de aarde ten opzichte van de zon feitelijk steeds anders is, is de opwarming van de aarde ook ongelijk. In de winter vangt het noordelijk halfrond veel minder zon op dan het zuidelijk halfrond en in de zomer is dat precies andersom. Door die variatie van zonlicht en alles wat daarbij hoort hebben we te maken met seizoenen. Zou de aarde om een loodrechte as draaien om de zon dan hadden we die variatie niet gehad.

De zon staat loodrecht boven de kreeftskeerkring. Op het noordelijk halfrond begint de zomer.

De zon staat loodrecht boven de steenbokskeerkring. Op het noordelijk halfrond begint de winter.

Meteorologische seizoenen

De meteorologische seizoenen wisselen op  de eerste van de maand. Elk seizoen duurt precies drie maanden. Op die manier zijn seizoenen makkelijker te vergelijken en kan er ook met de data makkelijker gerekend worden. Ideaal voor bijvoorbeeld klimatologen. De meteorologische herfst begint op 1 september, de winter op 1 december en de lente op 1 maart. De meteorologische zomer begint op 1 juni.

Deel:

Files en vertragingen